Transitie en de overheid

De laatste uitzending van het televisieprogramma Tegenlicht (Vpro) op 15 april 2013 was gewijd aan de transitie, zoals uitgedragen door professor Jan Rotmans. Voor de mensen die geen tijd hebben om de uitzending te zien, en voor mezelf, om te onthouden, heb ik hieronder de voornaamste uitspraken genoteerd. De meeste zijn letterlijke citaten van Jan Rotmans.   

‘We leven niet in een tijdperk van verandering, maar in een verandering van tijdperk.’

‘In een complexe systeemwereld is een crisis eigenlijk hét moment waarop je de deuren en ramen opent. Dus voor een complex systeem is een crisis een feest, want dat betekent dat de ingesleten patronen en de vast gebaande paden worden opengebroken.’

‘Of het systeem slaat een andere richting in en het past zich aan aan de nieuwe werkelijkheid, of niet: dan sterft het af.’

‘Als het erom gaat spannen, worden we heel creatief. Elke transitie gaat gepaard met strijd, of je het nu wilt of niet. Het gaat namelijk om een machtsverschuiving. Bestaande macht schiet in een kramp, vanuit controle en beheersing.’

Er ontstaat een beweging van onderop, van friskijkers, dwarsdenkers en kantelaars. Deze worden eerst uitgelachen, dan genegeerd, vervolgens serieus genomen en dan tegengewerkt.

‘De nieuwe wereld die we aan het creëren zijn wordt niet meer ingericht op die oude systeemwaarden van doelmatigheid en efficiëntie.’

Jan_Rotmans‘Meer dan ooit is de overheid nodig. Alleen, een ander soort overheid. De overheid moet echt gaan faciliteren. Er zijn nog steeds heel veel belemmeringen voor die beweging van onderop, voor die burgers. Die moeten allemaal worden weggenomen. De overheid kan helpen met het vormen van coalities, partijen  bij elkaar brengen. De overheid kan helpen met het ontwikkelen van slimme financiële arrangementen. Maar de overheid moet niet zelf organiseren, maar zorgen dat de burgers het organiseren. Dat is de faciliterende overheid. Dat is wat anders dan een terugtrekkende overheid. Die overheid moet heel proactief zijn.’

We hebben (in de sfeer van de ruimtelijke ordening) regelluwe of regelloze zones nodig. Verder moeten we het water op. De directeur van de RDM Campus gaf als voorbeeld een afvalwaterzuiveringsinstallatie: die activiteit zou je heel goed op het water kunnen uitvoeren.

Tot slot enkele trends die in het programma werden genoemd:

Jan Rotmans gaf aan dat de consument langzaam maar zeker prosument wordt. Een kruising van producent en consument. Mensen gaan bijvoorbeeld hun eigen energie opwekken. Dit gebeurt dan in lokale gemeenschappen: dat noemt Rotmans glocalisering.

De laatste trend, die hier op dit weblog ook al vaak is gesignaleerd, is dat er een verschuiving komt van manager naar professional. Dat werd in Tegenlicht geïllustreerd door een kleinschalige zorginstelling. Directeur Jos de Blok:

‘Wat wij nu eigenlijk laten zien is dat vakmensen heel goed hun eigen organisatie kunnen runnen. En sterker nog, hun eigen buurt kunnen runnen. En al de netwerken die daarbij nodig zijn zelf kunnen onderhouden. Dus eigenlijk is daarmee het management in de rol van een aparte functie overbodig geworden.’

Bekijk hier de uitzending, met allerlei achtergrondinformatie.

© Jeroen Louis, 18 april 2013

Dit bericht is geplaatst in duurzaamheid, management, overheid, visie met de tags , , , , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *