Is duurzaamheid een nieuwe religie?

Dagblad Trouw biedt vanaf het begin van dit jaar een podium aan een levendige discussie over ‘het groene geloof.’ Het begon met een artikel van Wilfred van de Poll en Lodewijk Dros, getiteld ‘Heilige plicht. Kleine catechismus van het groene geloof.‘ Aan de hand van citaten, parafrases en ideeën van vooraanstaande mensen uit Nederlands duurzame wereld maakten ze een catechismus.

Een catechismus is een ‘Q&A’ met alle leerstellingen en dogma’s zoals we die kennen de diverse christelijke stromingen, bijvoorbeeld van de Rooms-Katholieke kerk of de Heidelbergse Catechismus van de protestanten. Door het in deze vorm op te schrijven, lijkt het alsof er sprake is van een nieuwe religie, het groene geloof, waarin net als in het christendom sprake is van dogma’s, oftewel onbetwistbare leerstellingen. 

Op 6 maart 2013 organiseerden Trouw en Antropia een discussieavond over dit thema op landgoed De Reehorst in Driebergen. Eerst gaven hoofdredacteur Willem Schoonen en journalist en theoloog Lodewijk Dros een toelichting op het artikel dat de aanleiding vormde voor de discussie. Schoonen vertelde dat hij niet had verwacht dat mensen het betitelen van duurzaamheid als een geloof zo denigrerend zouden opvatten en Dros benadrukte dat hij zelf als theoloog en dominee gelovig is. Hij wilde met het artikel wijzen op de onbedoelde effecten die het hanteren van een religieus getinte terminologie en beeldspraak kunnen hebben.

Klaas van Egmond, hoogleraar Milieukunde en Duurzaamheid in Utrecht en nummer vier op de lijst van de Duurzame 100, verdedigde op welbespraakte wijze de inhoud van de citaten. Hij kon zich wel voorstellen dat milieudeskundigen geen tijd meer willen verspillen aan het weerleggen van kritiek, er is immers geen tijd meer te verliezen. Van Egmond nam afstand van de tegenstelling geloof versus wetenschap. Het zijn aspecten van één geheel en er is niets mis mee het groene denken te beschouwen als een ideologie. Bovendien, als er toch een vergelijking met religie moet worden gemaakt, dan komt eerder de economie in aanmerking, met de effectenbeurs als tempel.

Columnist Sylvain Ephimenco zag het anders en veegde de vloer aan met de ‘Groene Khmer’. Hij betoogde dat het de verkeerde kant op gaat als er op het gebied van duurzaamheid geen ruimte meer is voor twijfel en discussie.

In de zaal ontstond een levendige discussie. De ouderen waren in de meerderheid in Driebergen, maar dit deed niet af aan de emotie en felheid in het debat. Wat in de reacties op de site van Trouw al bleek, werd hier eens te meer bewezen, namelijk dat de auteurs van de groene catechismus een gevoelige snaar hadden geraakt.

Jan Rotmans, een maatschappelijk gedreven wetenschapper, met ruim 200 publicaties op het gebied van klimaatverandering en duurzame ontwikkeling reageerde via Twitter:

Hoewel hij in de zaal nauwelijks bijval kreeg, voel ik persoonlijk het meest voor de opvatting van Frits van Beusekom, bioloog en oud-directeur van Staatsbosbeheer (thans biologisch boer in Frankrijk), die stelde dat het duurzaamheidsdebat wetenschappelijk moet blijven, en dus gestoeld op feiten in plaats van onbetwistbare overtuigingen. Ik denk namelijk dat de tegenstellingen onoverbrugbaar worden als duurzaamheid een discussie wordt tussen twee kampen die als geloofsfanatici tegenover elkaar staan. Men hoeft maar een boek van Maarten ’t Hart over de geloofsstrijd in Maassluis te lezen om te weten dat dit waar is.

Ook Sylvain Ephimenco is die mening toegedaan. Hij voegde er nog aan toe dat een wetenschapper niet per definitie koud en kil hoeft te zijn, maar dat deze best wetenschap kan bedrijven vanuit een warme, diep doorleefde persoonlijke overtuiging. In die zin is er een brug te slaan naar de opvatting van Klaas van Egmond. Ruimte voor een gezonde portie twijfel en tegenspraak lijkt mij echter altijd geboden. Misschien zijn de tegenstellingen wel minder groot dan je zou denken.

Al met al was het een boeiende avond, die werd afgesloten met de prachtige muziek van Arnold Veeman, in het Gronings: De Woarheid. ‘Wat is waar?’ Hoed u voor de mensen die zich die vraag niet meer stellen, omdat ze denken dat ze het al weten. Ook op het gebied van klimaatverandering, milieu en duurzaamheid, of we nu wetenschapper zijn of gelovige, de eeuwige vraag blijft: Wat is waar?

© Jeroen Louis, 7 maart 2013

Dit bericht is geplaatst in duurzaamheid met de tags , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *